Tới giờ cơm, gọi ba lần con vẫn chưa ra. Ba mẹ lại gần thì thấy con đang cầm điện thoại. Vừa nhắc tắt, con đã gắt lên hoặc xin thêm năm phút, rồi năm phút nữa. Tối nào cũng vậy, cả nhà đều mệt.
Ba mẹ thường gọi đây là con nghiện điện thoại. Bài này không chẩn đoán con. Bài này nói ba mẹ làm gì được ở nhà, và hai tuần không điện thoại ở trại hè nội trú diễn ra thế nào.
Trẻ nghiện điện thoại nên hiểu thế nào?
Trong đời thường, «nghiện điện thoại» thường chỉ việc con khó dừng và điện thoại lấn vào giờ ngủ, giờ học. Đây chưa phải là một kết luận y khoa. Ba mẹ nên nhìn vào việc điện thoại đang lấy mất gì của con, thay vì chỉ đếm số giờ.
Giới hạn giờ thôi chưa đủ
Viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) khuyên gia đình không chỉ nhìn vào giới hạn giờ dùng màn hình. AAP đề nghị xem thêm nội dung con dùng, hoàn cảnh con dùng, và cả nhà có nói chuyện về việc đó không.
Ứng dụng được thiết kế để giữ con lại
AAP nêu các rủi ro với tuổi teen gồm thiếu ngủ và dùng không dứt ra được, gắn với cách các ứng dụng được thiết kế để giữ người dùng. Hiểu điều này giúp ba mẹ bớt xem chuyện con khó dừng là do con kém ý chí.
Điện thoại lấn sang các việc khác
Bộ câu hỏi «5 C» của AAP cho ba mẹ có con 15–17 tuổi có một mục gọi là «lấn chỗ». Mục này hỏi điện thoại đang chiếm chỗ của những việc nào, như giờ học, bữa ăn hay giấc ngủ.
Cai điện thoại cho con ở nhà thế nào?
Cách cai điện thoại cho con dễ giữ nhất là đổi nhịp cả nhà, không phải cấm một mình con. Ba mẹ thử theo thứ tự dưới đây, mỗi tuần thêm một việc.
Tối nay: nói trước khi nhắc
Báo trước giờ dừng sẽ dễ hơn yêu cầu dừng ngay.
Thay vì «Tắt ngay», thử «Còn 10 phút nữa là tới giờ cơm».
Tuần này: chọn hai nơi không điện thoại
AAP gợi ý để bàn ăn và phòng ngủ không có màn hình, nhất là một giờ trước khi ngủ. Ba mẹ làm cùng con, vì AAP lưu ý con bắt chước điều con nhìn thấy.
Thay vì «Con cất điện thoại đi», thử «Bữa này cả nhà cất điện thoại nhé».
Tuần sau: sạc điện thoại ngoài phòng ngủ
AAP khuyên để điện thoại và máy chơi game ngoài phòng ngủ vào ban đêm vì chúng gắn với giấc ngủ kém. Nếu con dùng điện thoại làm báo thức, AAP gợi ý sạc ở đầu kia căn phòng. Nhà có điều kiện thì mua một đồng hồ báo thức rẻ tiền.
Giờ học: bật chế độ tập trung
AAP gợi ý dùng chế độ không làm phiền trong giờ học và giờ làm bài. Ba mẹ để con tự bật, thay vì ngồi canh bên cạnh.
Cả nhà cùng viết luật
AAP có mẫu kế hoạch sử dụng màn hình cho gia đình. Ba mẹ không cần mẫu đẹp, một tờ giấy dán tủ lạnh là đủ. Luật có phần con góp ý thường dễ giữ hơn luật ba mẹ đưa xuống.
Thay vì «Từ nay cấm chơi», thử «Theo con, tối đi học mình dừng lúc mấy giờ thì hợp lý?».
Lấp chỗ trống bằng việc con thích
Cất điện thoại mà không có gì thay thế thì con rất dễ quay lại. Ba mẹ hỏi con muốn làm gì, như đá bóng, nấu ăn hay đạp xe. Việc nên có người đi cùng, vì tự chơi một mình dễ chán.
Về cách nói chuyện khi con cãi lại, ba mẹ xem thêm 7 điều nên đổi khi dạy con tuổi dậy thì.
Khi con phản đối thì nói thế nào?
Con phản đối là chuyện nên lường trước, nhất là tuần đầu. Ba mẹ giữ giọng bình thường, nhắc lại điều đã thống nhất và không tranh luận lại từ đầu. Dưới đây là ba câu con hay nói.
«Bạn con ai cũng có điện thoại»
Ba mẹ công nhận điều con thấy, rồi quay về luật của nhà mình. Tranh luận xem «ai cũng có» đúng hay sai thường không đi tới đâu.
Thay vì «Bạn con nhảy xuống sông con có nhảy không», thử «Mẹ biết con thấy thiệt. Nhà mình vẫn sạc điện thoại ngoài phòng khách lúc 10 giờ».
«Con cần điện thoại để làm bài»
Điều này có thể đúng. Ba mẹ hỏi con cần gì và trong bao lâu, sau đó để con làm ở bàn học, không làm trên giường.
Thay vì «Con chỉ giỏi nói dối», thử «Bài nào cần điện thoại? Con làm ở bàn này, xong thì cất nhé».
«Ba mẹ cũng dùng suốt đấy thôi»
Câu này nhiều khi đúng. AAP gợi ý ba mẹ có thể kể cả những khó khăn của chính mình khi dùng mạng xã hội. Nhận điều đó và đổi cùng con sẽ thuyết phục hơn lời giải thích.
Thay vì «Người lớn khác», thử «Con nói đúng, mẹ cũng khó dừng. Tuần này mẹ cất điện thoại lúc 10 giờ cùng con».
Thoả thuận điện thoại trong nhà nên có gì?
Một thoả thuận gọn chỉ cần trả lời 5 câu. Ba mẹ viết cùng con, dán chỗ cả nhà thấy, và xem lại sau một tháng.
- Điện thoại ngủ ở đâu vào ban đêm, và từ mấy giờ?
- Bữa ăn và giờ học thì để điện thoại ở đâu?
- Ứng dụng mới thì ai xem cùng con trước khi cài?
- Con gặp tin nhắn hoặc nội dung khó chịu thì nói với ai?
- Nếu con không giữ thoả thuận thì cả nhà làm gì tiếp theo?
Câu cuối nên viết rõ từ đầu, lúc chưa ai giận. Khi đó, ba mẹ chỉ cần làm đúng điều cả nhà đã ghi, không phải nghĩ ra hình phạt giữa lúc nóng.
Ba mẹ nên tránh điều gì?
- Giật điện thoại khi con đang giận.
- Dùng điện thoại làm phần thưởng duy nhất cho mọi việc.
- Đặt luật cho con nhưng ba mẹ vẫn lướt điện thoại trong bữa ăn.
- Đọc tin nhắn của con rồi đem ra trách trước mặt người khác.
- Cắt hẳn trong một ngày mà không nói trước với con.
Khi nào cần gặp người có chuyên môn?
Ba mẹ nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi con bỏ học, bỏ ăn, mất ngủ kéo dài hoặc có phản ứng rất mạnh mỗi khi dừng dùng. Con nói tới việc làm đau bản thân thì ba mẹ cần tìm hỗ trợ ngay. Chỉ người có chuyên môn mới kết luận được, bài viết này không thay được bác sĩ.
Câu hỏi ba mẹ hay gặp
Con dùng điện thoại mấy tiếng là nghiện?
Không có một con số chung. AAP khuyên ba mẹ nhìn cả nội dung, hoàn cảnh và việc điện thoại có lấn giấc ngủ, việc học hay không.
Mấy tuổi thì nên cho con dùng điện thoại riêng?
Không có tuổi cố định. AAP cho biết các nghiên cứu chưa chỉ ra một tuổi an toàn cụ thể. Ba mẹ xem con có trung thực và xử lý được xung đột với bạn hay không.
Có nên cắt hẳn điện thoại của con không?
Không nên cắt đột ngột khi chưa nói trước. Bắt đầu từ bữa ăn và phòng ngủ sẽ dễ giữ hơn, rồi thêm dần các giờ khác.
Làm sao biết cách làm đang có tác dụng?
Ba mẹ nên nhìn vào giấc ngủ, bữa ăn và tâm trạng của con, không chỉ nhìn số giờ trên màn hình. Con ngủ sớm hơn, ra bàn ăn đúng giờ, ít gắt hơn khi được nhắc là những dấu hiệu đáng ghi nhận. Sau một tháng, cả nhà ngồi lại xem luật nào giữ được, luật nào cần đổi. Tuần nào không giữ được thì cứ bắt đầu lại, không cần trách nhau.
Hai tuần không điện thoại ở trại hè diễn ra thế nào?
Ở PSA English Camp, điện thoại do ban tổ chức giữ suốt kỳ trại. Mỗi ngày con học 6 tiết với giáo viên Philippines, vận động buổi sáng, ngủ đúng giờ và ở cùng giáo viên. Ba mẹ theo dõi con qua đội ngũ quản lý và nhóm Zalo của đoàn. Hai tuần này không chữa khỏi điều gì, nhưng là một cách để con thử nhịp sống khác. Ba mẹ có thể xem trại hè Hội An.
Nguồn tham khảo
- Viện Nhi khoa Hoa Kỳ, Helping Kids Thrive in a Digital World
- Viện Nhi khoa Hoa Kỳ, The 5 C's Questions for Older Teens
Cập nhật: 12/11/2026.